13 Οκτώβρη 1944: Η νικηφόρα μάχη του ΕΛΑΣ στην «Ηλεκτρική»
· Διά Πυρός · Featured, ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ, Ιστορική Μνήμη
Στις 12 Οκτώβρη 1944 η Αθήνα απελευθερώνεται ύστερα από 1.264 μέρες Κατοχής. Στον Πειραιά, όμως, οι μάχες συνεχίζονται. Οι γερμανικές δυνάμεις, αποχωρώντας, έχουν υπονομεύσει λιμενικές εγκαταστάσεις, εργοστάσια και βασικές υποδομές με σκοπό να αφήσουν πίσω τους όσο το δυνατόν μεγαλύτερη καταστροφή. Ανάμεσα στους βασικούς στόχους βρίσκεται η «Ηλεκτρική» στο Κερατσίνι, η οποία τροφοδοτούσε με ηλεκτρικό ρεύμα την Αθήνα και τον Πειραιά. Η καταστροφή της θα έβαζε για μήνες την πρωτεύουσα στο σκοτάδι, θα σταματούσε τη λειτουργία εργοστασίων και θα προκαλούσε σοβαρό πλήγμα στις μεταφορές και στο λιμάνι.
Μέσα στο εργοστάσιο βρίσκονται περίπου 300 εργάτες, ενώ η γερμανική φρουρά έχει τοποθετήσει εκρηκτικά κάτω από τις τουρμπίνες και έχει προετοιμάσει την ανατίναξη. Η ΕΑΜική οργάνωση της «Ηλεκτρικής» βρίσκεται σε άμεση επαφή με τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ. Το 1ο Τάγμα του 6ου Συντάγματος Πειραιά παίρνει θέσεις γύρω και μέσα στο εργοστάσιο, ενώ ειδικές ομάδες του ΕΛΑΣ κόβουν τα καλώδια που συνδέουν τα εκρηκτικά με τα γερμανικά φυλάκια. Οι Γερμανοί τελικά αποχωρούν από την εγκατάσταση στις 12 Οκτώβρη, αφού προηγουμένως συμφωνούν με την ΕΑΜική οργάνωση να μην την καταστρέψουν. Η συμφωνία αυτή δεν καθησυχάζει τους υπερασπιστές της «Ηλεκτρικής». Η φρουρά του ΕΛΑΣ παραμένει στη θέση της, μαζί με τους ένοπλους ΕΑΜίτες εργάτες, περιμένοντας την πιθανή επιστροφή των Γερμανών.
Τα ξημερώματα της 13ης Οκτώβρη οι Γερμανοί ανατινάζουν τις εγκαταστάσεις της Shell στο Πέραμα και κατευθύνονται προς την «Ηλεκτρική» και τις υπόλοιπες βιομηχανικές εγκαταστάσεις. Το απόσπασμα αποτελείται από 56 άνδρες, βαριά οπλισμένους και με τέσσερα μηχανοκίνητα πολυβόλα. Μόλις πλησιάζει το εργοστάσιο, δέχεται τα πυρά των μαχητών του ΕΛΑΣ. Στη μάχη παίρνουν μέρος οι τέσσερις λόχοι του 1ου Τάγματος, ενισχύσεις από την Κοκκινιά, ένοπλοι εργάτες της «Ηλεκτρικής» και κάτοικοι της περιοχής. Η σύγκρουση κρατά πάνω από τρεις ώρες. Οι Γερμανοί έχουν 9 νεκρούς και 16 τραυματίες και περίπου 20 παραδίδονται αιχμάλωτοι, ανάμεσά τους ο επικεφαλής τους Χανς Λίντερμαν. Από την πλευρά του ΕΛΑΣ σκοτώνονται 11 μαχητές.
Στους νεκρούς της μάχης βρίσκονται και εργάτες της ίδιας της «Ηλεκτρικής», ανάμεσά τους ο Καλαποθάκος, εργάτης του εργοστασίου και γραμματέας της εργοστασιακής οργάνωσης του ΕΑΜ, και ο Νίκος Γεωργιάδης, επίσης εργάτης της «Ηλεκτρικής». Η θυσία τους αποτυπώνει τον δεσμό ανάμεσα στην εργατική οργάνωση και την ένοπλη Αντίσταση. Η μάχη δεν δόθηκε για μια αφηρημένη στρατιωτική επιτυχία. Δόθηκε μέσα σε έναν χώρο δουλειάς, για να σωθεί μια παραγωγική μονάδα από την καταστροφή και να συνεχίσει να εξυπηρετεί τις ανάγκες μιας πόλης που έβγαινε από την Κατοχή. Την ίδια μέρα που η Αθήνα πανηγύριζε την απελευθέρωση, το Κερατσίνι κήδευε τους νεκρούς της «Ηλεκτρικής».
Η Μάχη της «Ηλεκτρικής» ήταν η τελευταία μεγάλη ένοπλη σύγκρουση του ΕΛΑΣ με τους Γερμανούς στο λεκανοπέδιο και ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο της δράσης του ΕΑΜ–ΕΛΑΣ μέσα στην Κατοχή. Το ΕΑΜ είχε οργανώσει τον λαό στους χώρους δουλειάς και στις εργατογειτονιές, ενώ ο ΕΛΑΣ έδινε σε αυτή την οργανωμένη δύναμη τη δυνατότητα να αντιμετωπίζει ένοπλα τον κατακτητή. Από τα εργοστάσια και τις γειτονιές του Πειραιά μέχρι τις μεγάλες μάχες της Αντίστασης, η απελευθέρωση συνδέθηκε με τη μαζική λαϊκή οργάνωση και τη δράση της εργατικής τάξης. Στην «Ηλεκτρική» αυτή η σχέση πήρε συγκεκριμένη μορφή: εργάτες, ΕΑΜίτες και μαχητές του ΕΛΑΣ υπερασπίστηκαν μαζί μια εγκατάσταση που ανήκε στις βασικές παραγωγικές δυνάμεις της πόλης. Η «Ηλεκτρική» έμεινε όρθια.
Την ημέρα που ολόκληρη η Ελλάδα πανηγύριζε την απελευθέρωση στη μεγαλειώδη παρέλαση της Νίκης που έγινε υπό ασταμάτητη βροχή, το ηρωικό Κερατσίνι κήδευε τους νεκρούς της μάχης της “Ηλεκτρικής” στον περίβολο του εργοστασίου, υπό την επιβλητική παρουσία ενόπλων τμημάτων του ΕΛΑΣ. Το σύνθημα που κυριαρχούσε παντού ήταν «ΕΛΑΣ – Λαοκρατία». Οι 11 ΕΛΑΣίτες που έχασαν τη ζωή τους στη μάχη ήταν οι: Ν. Γεωργιάδης, Γ. Γκιόρδας, Ι. Ηλιόπουλος, Δ. Καλαποθάκος, Δ. Κούνουπας, Π. Κοσμίδης, Δ. Μαργαρώνης, Π. Μαυρομάτης, Γ. Μεγκίσογλου, Π. Συρίγος, Α. Ταροσιάδης.
Τιμή και δόξα στους αγωνιστές και τις αγωνίστριες του ΕΑΜ-ΕΛΛΑΣ
Πηγές:
https://ethniki-antistasi-dse.gr/maxh-ths-hlektrikis.html
https://www.imerodromos.gr/i-machi-tis-ilektrikis/
https://www.rizospastis.gr/story.do?id=983286
https://www.902.gr/eidisi/istoria/239071/timisan-ta-76-hronia-apo-ti-mahi-tis-ilektrikis-foto
https://www.mixanitouxronou.gr/i-krisimi-machi-tis-ilektrikis-sto-keratsini-pou-empodise-tou-germanous-na-vithisoun-sto-skotadi-tin-attiki-enopli-tou-elas-kokkinias-me-tin-voithia-stratioton-ke-katikon-trepoun-se-figi-tous-sampote/