Η διείσδυση πολυεθνικών στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο | Η περίπτωση της Pfizer στο Α.Π.Θ.

Η διείσδυση των επιχειρηματικών συμφερόντων στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο παρατηρείται με ολοένα και μεγαλύτερη ένταση τα τελευταία χρόνια. Δεν αποτελεί ελληνική πρωτοπορία, αλλά εντάσσεται, όπως θα λέγανε και οι ίδιοι οι υλοποιητές αυτών των πολιτικών, σε μια ευρύτερη ευρωπαϊκή και διεθνή στρατηγική μετασχηματισμού των πανεπιστημίων σε μηχανισμούς παραγωγής «ανταγωνιστικής καινοτομίας». Στην πραγματικότητα, μιλάμε για την επέκταση της εφαρμογής του νεοφιλελεύθερου δόγματος και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.  Στον απόηχο της οικονομικής κρίσης του 2008 και των περικοπών στην κρατική χρηματοδότηση της Παιδείας, η επιχειρηματική λειτουργία του πανεπιστημίου ήρθε σαν μάνα εξ ουρανού, μετατρέποντας την ανάγκη για πόρους τόσο σε ευκαιρία για ιδιωτικοποίηση λειτουργιών και υπηρεσιών όσο και σε ευκαιρία για την εισροή ιδιωτικών κεφαλαίων στην έρευνα και γενικότερα στον προσανατολισμό της ακαδημαϊκής γνώσης. Νομοθετικές παρεμβάσεις, όπως ο Νόμος Διαμαντοπούλου το 2011 και πιο πρόσφατα ο Νόμος Κεραμέως το 2022, ήρθαν να άρουν τα περισσότερα νομικά αναχώματα του παρελθόντος, στρώνοντας το έδαφος για την άμεση και απροκάλυπτη εμπλοκή ιδιωτών στην ακαδημαϊκή διαδικασία.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ο πολυεθνικός κολοσσός της Pfizer αποτελεί ίσως το μεγαλύτερο παράδειγμα έκφρασης της μετατροπής του δημόσιου πανεπιστημίου από χώρο παραγωγής οικουμενικής γνώσης σε κέντρο κατάρτισης εξειδικευμένων υπαλλήλων, που δουλεύουν για την δημιουργία προϊόντων προς εμπορική αξιοποίηση, όχι για τις ανάγκες της κοιωνίας, αλλά για την κερδοφορία της εταιρίας. Το Κέντρο Ψηφιακής Καινοτομίας (Center for Digital Innovation – CDI) της Pfizer εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη το 2020 με κεντρικό στόχο τη διασύνδεση της εταιρίας με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο, της εύρεσης δηλαδή φθηνού εργατικού δυναμικού που θα δουλεύει για τις ανάγκες της εταιρίας. Η αρχή έγινε με το Τμήμα Πληροφορικής, ενώ ακολούθησαν στρατηγικές συνεργασίες με τμήματα όπως το Φυσικό, η Ιατρική και το Τμήμα Ηλεκτρολόγων Μηχανικών & Μηχανικών Υπολογιστών, θεμελιώνοντας μια σχέση εξάρτησης. Έκτοτε, η Pfizer έχει αναπτύξει μια σειρά δράσεων εντός του ΑΠΘ, επιδιώκοντας τη μεγιστοποίηση της κερδοφορίας της με το ελάχιστο δυνατό κόστος, εκμεταλλευόμενη τις υποδομές και το προσωπικό του δημόσιου πανεπιστημίου, εδραιώνοντας παράλληλα την ηγεμονία της αγοράς στον ακαδημαϊκό χώρο.

Βασικό εργαλείο της στρατηγικής αυτής είναι η υποκατάσταση της ακαδημαϊκής γνώσης με δεξιότητες άμεσης εφαρμογής. Δεν πρόκειται απλώς για αλλαγή εκπαιδευτικών μεθόδων, αλλά για μετατόπιση του ίδιου του σκοπού της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης. Μέσω της συνεργαζόμενης εταιρείας «Code.Hub», διοργανώνονται τακτικά Bootcamps εκμάθησης συγκεκριμένων ψηφιακών εργαλείων (όπως Java, Spring Boot, Angular). Ταυτόχρονα, η χρήση πρακτικάριων, οι οποίοι αμείβονται ελάχιστα ή και καθόλου μέσω προγραμμάτων κατάρτισης, επιτρέπει στην εταιρεία να καλύπτει πάγιες ανάγκες παραγωγής χωρίς μισθολογικό κόστος, αυξάνοντας τα περιθώρια κέρδους της εις βάρος των νέων εργαζομένων. Οι διαλέξεις, όπως η “Ημέρα Καινοτομίας & Συνεργασίας” που πραγματοποιήθηκε στις 11 Δεκεμβρίου 2025 σε συνδιοργάνωση με το WALK – Κέντρο Επιχειρηματικότητας και Καινοτομίας ΑΠΘ, επιχειρούν να ξεπλύνουν την εμπορική φύση της συνεργασίας, παρουσιάζοντάς την ως «ακαδημαϊκή επιτυχία», με τις Πρυτανικές αρχές να φωτογραφίζονται δίπλα σε μεγαλοστελέχη της πολυεθνικής. Στην πραγματικότητα αυτό που «γιορτάζεται» είναι η ικανότητα του ΑΠΘ να τροφοδοτεί με υπαλλήλους την πολυεθνική εταιρία, η δημιουργία εργαζομένων «κομμένων και ραμμένων» στις ανάγκες της Pfizer και εν τέλει η μετατροπή του πανεπιστημίου σε κλειστό εργαστήριο της εταιρείας.

Η πραγματικότητα αυτή διαμορφώνει ένα νέο πρότυπο εργαζομένου: ευέλικτο, διαρκώς επανακαταρτιζόμενο και χωρίς σταθερά εργασιακά δικαιώματα. Οι νέοι επιστήμονες καλούνται να επενδύουν συνεχώς σε πιστοποιήσεις και εξειδικευμένες δεξιότητες που καθορίζονται από τις ανάγκες της αγοράς, ενώ η επιστημονική τους συγκρότηση υποβαθμίζεται σε τεχνική εξειδίκευση περιορισμένου εύρους. Με τον τρόπο αυτό, η επισφαλής εργασία κανονικοποιείται ήδη από τα φοιτητικά χρόνια.

Η ίδια λογική που διαμορφώνει το νέο μοντέλο εργαζομένου επεκτείνεται αναπόφευκτα και στο περιεχόμενο της πανεπιστημιακής έρευνας. Η έρευνα που παράγεται στα πανεπιστήμια εξυπηρετεί τις επιδιώξεις των χρηματοδοτών της. Οι εταιρείες παρεμβαίνουν, έμμεσα ή άμεσα, στο ερευνητικό έργο και στα προγράμματα σπουδών, που εξαρτώνται από τις χρηματοδοτήσεις και τις προτεραιότητές τους, μετατρέποντας τα ιδρύματα σε ιδιωτικές επιχειρήσεις. 

Αποτελεί χρέος των εκπαιδευτικών, των ερευνητών/-τριών και του φοιτητικού κινήματος να στήσουν αναχώματα ενάντια στην εκπαιδευτική αναδιάρθρωση και εμπορευματοποίηση της εκπαίδευσης κόντρα σε κυβερνήσεις και πρυτανικές αρχές, που επιχειρούν την κατάργηση του ασύλου και τη δημιουργία ενός πανεπιστημίου αποστειρωμένου από πολιτισμό, συλλογικές διαδικασίες και συνδικαλιστική δράση, με σκοπό την περιφρούρηση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου. Η διεκδίκηση δημόσιας, δωρεάν και ποιοτικής παιδείας, καθώς και έρευνας προσανατολισμένης στις κοινωνικές ανάγκες και όχι στην κερδοφορία των επιχειρήσεων, αποτελεί ταξικό αίτημα και καθήκον.