Σαν σήμερα, 5 Μαρτίου 1909, η μεγάλη Απεργία και η Εξέγερση των καπνεργατών στο Βόλο

Στις αρχές του 20ού αιώνα ο Βόλος είχε εξελιχθεί σε ένα από τα σημαντικότερα κέντρα επεξεργασίας και εμπορίου καπνού στην Ελλάδα. Πίσω όμως από την ανάπτυξη και τα κέρδη των καπνεμπόρων κρυβόταν η άγρια εκμετάλλευση της εργατικής τάξης.

Οι καπνεργάτες εργάζονταν ατελείωτες ώρες μέσα σε σκοτεινές και ανθυγιεινές καπναποθήκες που θύμιζαν πραγματικά μπουντρούμια. Για ένα πενιχρό μεροκάματο εξαντλούνταν καθημερινά σε βαριά χειρωνακτική εργασία, ενώ η φυματίωση και τα «ατυχήματα» θέριζαν τους εργάτες. Όπως και σήμερα, έτσι και τότε, ο πλούτος των εμπόρων και των βιομηχάνων χτιζόταν πάνω στη φτώχεια, την αρρώστια και την εξόντωση εκείνων που παρήγαν τον κοινωνικό πλούτο.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες δεν είναι τυχαίο ότι στον Βόλο, εκτός από τους τυπογράφους, από τους πρώτους εργάτες που οργανώθηκαν σε σωματεία ήταν οι καπνεργάτες και οι τσιγαράδες. Η οργάνωση της εργατικής τάξης αποτελούσε τη φυσική απάντηση απέναντι στην αδιαλλαξία και την απληστία του κεφαλαίου.

Η οργανωμένη πάλη των εργατών και η μεγάλη απεργία

Απέναντι σε αυτές τις συνθήκες, και με δεδομένη την ήδη αναπτυσσόμενη οργάνωση των καπνεργατών, από τις αρχές του 1909 η αγανάκτηση άρχισε να μετατρέπεται σε οργανωμένη διεκδίκηση. Το αυθόρμητο άρχισε να συναντά το συνειδητό και η λαϊκή οργή να παίρνει συγκεκριμένη μορφή.

Οι εργάτες διεκδικούσαν τα στοιχειώδη για την επιβίωσή τους: αύξηση των μεροκάματων και μείωση των ωρών εργασίας. Τα αφεντικά τους όμως, οι καπνέμποροι, αρνήθηκαν κάθε διαπραγμάτευση χωρίς να κάνουν την παραμικρή υποχώρηση. Για το κεφάλαιο, το κέρδος βρισκόταν πάνω από τη ζωή και την υγεία των εργατών.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, στις 23 Φεβρουαρίου 1909 οι καπνεργάτες του Βόλου προχώρησαν σε απεργία. Τις πρώτες ημέρες η κινητοποίηση είχε «ειρηνικό» χαρακτήρα, καθώς οι εργάτες πίστευαν ότι η συλλογική πίεση θα ανάγκαζε τους εργοδότες να διαπραγματευτούν.

Οι καπνέμποροι όμως επέμειναν στην αδιαλλαξία τους. Έτσι, η όξυνση της ταξικής σύγκρουσης από την πλευρά των οργανωμένων εργατών, ήταν πλέον αναπόφευκτη.

Η σύγκρουση στους δρόμους του Βόλου

Σαν σήμερα, στις 5 Μαρτίου 1909, η απεργία μετατράπηκε σε μαχητική λαϊκή κινητοποίηση. Οι απεργοί κινήθηκαν αποφασισμένα, προς τις καπναποθήκες για να σταματήσουν την απεργοσπασία και να επιβάλουν στην πράξη την απεργία τους.

Οι εργάτες επιτέθηκαν με πέτρες και ξύλα στις αποθήκες των καπνεμπόρων, οι οποίοι είχαν οχυρωθεί μέσα σε αυτές. Η χωροφυλακή παρενέβη για να υπερασπιστεί τα συμφέροντα των εμπόρων, επιβεβαιώνοντας για ακόμη μία φορά τον ρόλο του αστικού κράτους ως μηχανισμού προστασίας της ιδιοκτησίας και της εξουσίας της αστικής τάξης.

Οι συγκρούσεις που ακολούθησαν ήταν σφοδρές. Έπεσαν πυροβολισμοί, υπήρξαν τραυματισμοί και από τις δύο πλευρές, ενώ αρκετοί εργάτες συνελήφθησαν. Οι καπνεργάτες όμως δεν λύγισαν, δεν υποχώρησαν. Με αποφασιστικότητα συνέχισαν τον αγώνα τους και κατάφεραν να επιβάλουν την απελευθέρωση των συλληφθέντων συναδέλφων τους.

Η αποφασιστικότητα, η οργάνωση και η μαζικότητα της κινητοποίησης ανάγκασαν τελικά τους καπνέμπορους να υποχωρήσουν και να αποδεχθούν τα βασικά αιτήματα των εργατών. Η οργανωμένη πάλη των καπνεργατών πέτυχε μια νίκη που έμεινε στην ιστορία του εργατικού κινήματος.

Οι ταξικές συγκρούσεις του χθες, φωτίζουν το σήμερα!

Η οργανωμένη πάλη και η νίκη των καπνεργατών του βόλου, έστρωσε το έδαφος για τις εργατικές κινητοποίησης των επόμενων χρόνων τόσο στο Βόλο, όσο και πανελλαδικά, από την τοπική εργατική σύγκρουση το 1922 έως το ματωμένο Μάη του 1936 στην στη Θεσσαλονίκη, τη Δράμα και την Καβάλα.

Η απεργία των καπνεργατών του Βόλου το 1909 αποτελεί έναν από τους πρώτους μεγάλους σταθμούς στην ιστορία του ελληνικού εργατικού κινήματος. Απέδειξε ότι η εργατική τάξη, όταν οργανώνεται και συγκρούεται συλλογικά με το κεφάλαιο και τους μηχανισμούς του, μπορεί να αποσπάσει κατακτήσεις.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, το δίδαγμα εκείνων των αγώνων παραμένει επίκαιρο:
τίποτα δεν χαρίστηκε στους εργάτες. Ό,τι κατακτήθηκε, κατακτήθηκε με οργάνωση, αγώνα και σύγκρουση.

Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, που ακόμη και σήμερα, οι εργάτριες και οι εργάτες του Βόλου φωνάζουν στα συνθήματα τους: «Είμαστε εμείς καπνεργατών εγγόνια!»

ΤΙΜΗ ΓΙΑ ΠΑΝΤΑ ΣΤΟΥΣ ΑΛΥΓΙΣΤΟΥΣ ΤΗΣ ΤΑΞΙΚΗΣ ΠΑΛΗΣ!

Περιγραφές Εικόνων:

1η – Χαρακτικό Μαριάννα Ξενάκη Απεργία (1990)

2Η – Απεργιακή Παρέλαση Καπνεργατών στο Βόλο το 1911