Σαν σήμερα, 6 Μάρτη του 1910, πραγματοποιείτε η εξέγερση των κολίγων στο Κιλελέρ

«Χορταίνουνε στο λιόκαμα, γητεύονται στον ίσκιο
κολλήγες που δουλεύουνε στο στοιχειωμένο χώμα,
φυτρώνοντας τον πόνο τους παρηγοριά ν’ ανθίσει,
βλαστολογώντας όνειρα ελπίδα να καρπίσει,
ζωή, πικρή κι αβάσταχτη μην τύχει τους μισήσει
κι αυτή τη γη ζητιάνεμα μονάχα τους γνωρίσει.

…

Δικός μας είν’ ο κάμπος μας, δική μας κι η σοδειά μας.
Δικός μας ο ιδρώτας μας κι αυτή η δούλεψή μας.
Ημέρες που περάσαμε ποτέ να μην ξανάρθουν.
Κιλελέρ, Κιλελέρ, ξημέρωμα Λαμπρής φαντώσου!
Ψηλά στον ήλιο Κιλελέρ, τ’ αλέτρι το δρεπάνι.
Δική μας τούτη η γη ‚του τσιφλικά δεν είναι!»

Γιώργος Αλεξανδρής

Η κατάσταση στον Θεσσαλικό Κάμπο

Στις 6 Μαρτίου 1910, στον θεσσαλικό κάμπο γράφτηκε μια από τις πιο χαρακτηριστικές στιγμές λαϊκής σύγκρουσης στην ιστορία της Ελλάδας. Οι αγρότες της Θεσσαλίας, οι περίφημοι κολίγοι, συγκρούστηκαν με το κράτος και τους μηχανισμούς του, διεκδικώντας το αυτονόητο, τη γη που καλλιεργούσαν με τον ιδρώτα τους.

Εν αντιθέσει με την στείρα γενονοτολογική αφήγηση που αναπαράγεται, ακόμα και από την επίσημη ιστοριογραφία, η εξέγερση του Κιλελέρ δεν ήταν ένα τυχαίο επεισόδιο. Ήταν το αποτέλεσμα δεκαετιών εκμετάλλευσης, φτώχειας και αδικίας. Ήταν η στιγμή που η συσσωρευμένη οργή των φτωχών αγροτών ξέσπασε απέναντι σε ένα σύστημα που τους κρατούσε δεμένους στη γη σαν δουλοπάροικους.

Για μια μεγάλη πλειοψηφία του θεσσαλικού κάμπου η ενσωμάτωση της Θεσσαλίας στο ελληνικό κράτος το 1881 δεν έφερε καμία πραγματική αλλαγή στις σχέσεις ιδιοκτησίας και απασχόλησης. Τα μεγάλα τσιφλίκια, που είχαν δημιουργηθεί την οθωμανική περίοδο, παρέμειναν σχεδόν ανέπαφα. Η γη συνέχισε να βρίσκεται στα χέρια μιας μικρής τάξης μεγαλογαιοκτημόνων, ενώ οι αγρότες που τη δούλευαν δεν είχαν σχεδόν κανένα δικαίωμα πάνω της.

Οι κολίγοι καλλιεργούσαν τα χωράφια, παρέδιδαν σημαντικό μέρος της παραγωγής στους τσιφλικάδες και ζούσαν σε συνθήκες φτώχειας και ανασφάλειας. Σπίτια πρόχειρα, έλλειψη ιατρικής περίθαλψης, σχεδόν ανύπαρκτη εκπαίδευση. Η καθημερινότητά τους ήταν μια μόνιμη πάλη για επιβίωση. Από την άλλη πλευρά, οι τσιφλικάδες απολάμβαναν την προστασία του κράτους και των νόμων, που αναγνώριζαν την πλήρη ιδιοκτησία τους πάνω στη γη.

Έτσι διαμορφώθηκε μια βαθιά κοινωνική αντίθεση στον θεσσαλικό κάμπο. Από τη μία η μεγάλη γαιοκτησία και η πολιτική εξουσία που τη στήριζε. Από την άλλη οι φτωχοί αγρότες που δούλευαν τη γη αλλά δεν την κατείχαν. Το λεγόμενο «αγροτικό ζήτημα» δεν ήταν απλώς ένα διοικητικό πρόβλημα, ήταν μια ανοιχτή ταξική σύγκρουση.

Στις αρχές του 20ού αιώνα αυτή η σύγκρουση άρχισε να παίρνει πιο οργανωμένη μορφή. Δημιουργήθηκαν αγροτικοί σύλλογοι, έγιναν συλλαλητήρια και κινητοποιήσεις, ενώ το αίτημα για απαλλοτρίωση των τσιφλικιών και διανομή της γης στους καλλιεργητές ακούγονταν όλο και πιο δυνατά.

Η δολοφονία του αγωνιστή Μαρίνου Αντύπα το 1907 λειτούργησε σαν σπίθα σε ήδη εύφλεκτο έδαφος. Για πολλούς αγρότες έγινε σύμβολο της βίας που ήταν διατεθειμένη να ασκήσει η άρχουσα τάξη για να διατηρήσει τα προνόμιά της.

Η εξέγερση των κολίγων στον θεσσαλικό κάμπο

Το 1910, ενώ στη Βουλή συζητούνταν αγροτικό νομοσχέδιο, οι αγρότες της Θεσσαλίας αποφάσισαν να πραγματοποιήσουν ένα μεγάλο συλλαλητήριο στη Λάρισα. Από νωρίς το πρωί της 6ης Μαρτίου, χωρικοί από πολλά χωριά ξεκίνησαν για την πόλη.

Στον σιδηροδρομικό σταθμό του Κιλελέρ εκατοντάδες αγρότες επιχείρησαν να επιβιβαστούν στο τρένο για να μεταβούν στο συλλαλητήριο. Όταν τους αρνήθηκαν την επιβίβαση χωρίς εισιτήριο, η ένταση κλιμακώθηκε. Οι αγρότες άρχισαν να διαμαρτύρονται, να φωνάζουν και να πετούν πέτρες προς το τρένο.

Η απάντηση ήρθε γρήγορα και ήταν σκληρή. Οι στρατιώτες που βρίσκονταν στο τρένο άνοιξαν πυρ εναντίον των χωρικών. Οι πρώτοι νεκροί έπεσαν εκεί, δίπλα στις γραμμές του τρένου.

Τα επεισόδια δεν σταμάτησαν εκεί. Ανάλογες συγκρούσεις σημειώθηκαν και στο κοντινό χωριό Τσουλάρ (τη σημερινή Μελία) ενώ όταν τα νέα έφτασαν στη Λάρισα, η ένταση μεταφέρθηκε και στην πόλη. Η καταστολή υπήρξε βίαιη. Άοπλοι αγρότες βρέθηκαν αντιμέτωποι με τον στρατό και το ιππικό.

Εκείνη τη μέρα το κράτος έδειξε καθαρά ποιανού τα συμφέροντα υπερασπιζόταν. Όταν οι αγρότες αμφισβήτησαν έμπρακτα το καθεστώς της μεγάλης ιδιοκτησίας στη γη, η απάντηση από την πλευρά της αστικής εξουσίας ήρθε με σφαίρες.

Κι όμως, παρά το αίμα που χύθηκε, σε πείσμα των καιρών, το συλλαλητήριο στη Λάρισα πραγματοποιήθηκε. Οι αγρότες συγκεντρώθηκαν και διατύπωσαν ξεκάθαρα το αίτημά τους: απαλλοτρίωση των τσιφλικιών και γη σε αυτούς που την καλλιεργούν.

Η παρακαταθήκη του Κιλελέρ

Μετά τα γεγονότα δεκάδες αγρότες συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν στη δικαιοσύνη. Τελικά όλοι αθωώθηκαν λίγους μήνες αργότερα, σε μια προσπάθεια εκτόνωσης της κοινωνικής έντασης. Όμως το Κιλελέρ είχε ήδη αφήσει το αποτύπωμά του. Η εξέγερση συγκλόνισε την ελληνική κοινωνία και έφερε το αγροτικό ζήτημα στο επίκεντρο της πολιτικής συζήτησης. Το πρόβλημα της μεγάλης γαιοκτησίας δεν μπορούσε πλέον να αγνοηθεί.

Τα επόμενα χρόνια έγιναν ορισμένες μεταρρυθμίσεις και σταδιακά ξεκίνησαν οι απαλλοτριώσεις τσιφλικιών. Δεν ήταν μια εύκολη ή άμεση διαδικασία. Χρειάστηκαν χρόνια, λαικές πιέσεις και αγώνες καθώς και νέες ιστορικές εξελίξεις για να αλλάξει ουσιαστικά το τοπίο στην ύπαιθρο.

Οι κολίγοι της Θεσσαλίας δεν είχαν μεγάλη πολιτική δύναμη, ούτε ισχυρούς συμμάχους. Είχαν όμως κάτι πιο σημαντικό, τη συλλογική συνείδηση ότι χωρίς αγώνα τίποτα δεν αλλάζει. Η εξέγερση τους έδειξε πως ακόμη και οι πιο αδύναμοι μπορούν να γίνουν ιστορική δύναμη όταν οργανώνονται και διεκδικούν, ότι όταν ο λαός οργανώνεται η αστική εξουσία τρέμει.

Γι’ αυτό και το Κιλελέρ παραμένει μέχρι σήμερα σύμβολο αγώνα. Υπενθυμίζει ότι η γη, ο πλούτος και η αξιοπρέπεια δεν χαρίζονται από καμία εξουσία. Κερδίζονται μόνο μέσα από συλλογικούς ταξικούς αγώνες και συγκρούσεις.

Περιγραφές Εικόνων:

1η: Χαρακτικό του Τάσσου για την εξέγερση του Κιλελέρ

2η: Φωτογραφία από τους Αγρότες