Εισήγηση του Διαρκούς Αγώνα για την προβολή ταινίας με αφορμή την δημοσιοποίηση των φωτογραφιών των κομμουνιστών της Καισαριανής

Προβολή της ταινίας “Το Τελευταίο Σημείωμα” του Παντελή Βούλγαρη πραγματοποιήθηκε στους πολιτικούς χώρους του Διαρκούς Αγώνα για την ταξική απελευθέρωση σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα με αφορμή την δημοσιοποίηση των φωτογραφιών των κομμουνιστών της Καισαριανής.

Ακολουθεί ολόκληρη η εισήγηση του Διαρκούς Αγώνα πριν την προβολή της ταινίας:

“Καταρχάς θέλουμε να σας ευχαριστούμε όλους και όλες που ήρθατε στην προβολή της ταινίας “Το τελευταίο σημείωμα” του Παντελή Βουλγαρη, με αφορμή τα συγκλονιστικά ντοκουμέντα που βγήκαν στο φως από τις τελευταίες στιγμές των 200 κομμουνιστών που εκτελέστηκαν στο σκοπευτήριο της Καισαριανης από τους ναζί κατακτητές. Η ταινία που θα προβληθεί αποτυπώνει δραματικά τις τελευταίες μέρες των 200 κομμουνιστών μέχρι την ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944. Δείχνει την μεταφορά τους από το κολαστήριο του Χαϊδαρίου στο εκτελεστικό απόσπασμα της Καισαριανης, όπου και άφησαν την τελευταία τους πνοή, όρθιοι, πολύ πάνω από το μπόι τους, μπροστά στο τέρας της κατοχής. Θα παρατηρήσουμε σημαντικές ομοιότητες στα πλάνα της ταινίας και στις φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν επαληθεύοντας τις αφηγήσεις για την στάση των κομμουνιστών: τις στιγμές πριν από την εκτέλεση κυριαρχεί η αξιοπρέπεια και η υπερηφάνεια. Στη συγκλονιστική αυτή ταινία δικαιώνονται 100% οι μαρτυρίες της εποχής για το σθένος των ανθρώπων που δεν έσκυβαν ποτέ το κεφάλι και αντιστέκονταν.

Αλλά επειδή την ταινία θα την δούμε σε λίγο, θέλουμε να σταθούμε στην σημασία και την αναγκαιότητα της ιστορικής αποτίμησης της ταξικής πάλης εκείνη τη περίοδο.

Στο ανατολικό μέτωπο ήδη από το 1944 είχε ξεκινήσει η επέλαση του Κόκκινου Εργατοαγροτικού Στρατού, προς την Γερμανία. Είχαν προηγηθεί σημαντικές νίκες της λαϊκής αντεπίθεσης όπως η επιχείρηση “Ουρανός” στο Στάλινγκραντ και η Τιτανομαχία του Κούρσκ. Οι λαοί είχαν μπει τότε στην τελική, αλλά απίστευτα δύσβατη, ευθεία για την Μεγάλη Αντιφασιστική Νίκη τους. Τα χιτλερικά κτήνη δεν μπορούσαν άλλο να συντηρήσουν τα κατοχικά τους στρατεύματα. Έτσι, υπό την πίεση των ντόπιων αντιφασιστικών-εθνικοαπελευθερωτικών κινημάτων, ιδιαίτερα στα Βαλκάνια, με την αδιάλλακτη μαχητικότητα τους, οι κατακτητές υποχρεώθηκαν σε ολική υποχώρηση.

Στην Ελλάδα, η ανάπτυξη του μαζικού λαϊκού κινήματος αντίστασης, με κορμό το ΕΑΜ και τον ένοπλο στρατό του, τον ΕΛΑΣ, με βασικό αιμοδότη τους το ΚΚΕ, απελευθέρωσε μεγάλες περιοχές της χώρας, οργάνωσε λαϊκή διοίκηση και έδωσε σκληρά πλήγματα στους κατακτητές. Η ίδρυση του ΕΛΑΣ τον Φεβρουάριο του 1942 αποτέλεσε κορυφαίο σταθμό στην ανάπτυξη της εθνικής αντίστασης κατά τη διάρκεια της κατοχής. Η δημιουργία του προέκυψε μέσα από την ανάγκη οργάνωσης ένοπλου αγώνα απέναντι στις δυνάμεις κατοχής και στη γενικευμένη καταπίεση που βίωνε ο λαός. Στην ιδρυτική του προκήρυξη ανέφερε ως κεντρικούς στόχους τον αγώνα για την απελευθέρωση της χώρας από τους ξένους κατακτητές, την περιφρούρηση των κατακτήσεων του λαού και των ελευθεριών του εναντίον κάθε επιβουλής και την εξασφάλιση της τάξης μέχρι τη διεξαγωγή εκλογών, ώστε ο λαός να μπορεί να εκφράσει πραγματικά ελεύθερα τη θέλησή του, για το πολίτευμα και την κυβέρνησή του. Η δράση του ΕΛΑΣ επεκτάθηκε σε πολλές περιοχές της χώρας, με επιχειρήσεις σαμποτάζ και ένοπλες συγκρούσεις με τις κατοχικές δυνάμεις. Εμβληματική στιγμή αποτέλεσε η ανατίναξη της γέφυρας του Γοργοποτάμου, που έπληξε σοβαρά τον ανεφοδιασμό των στρατευμάτων κατοχής και ενίσχυσε το κύρος του αντάρτικου κινήματος. Είναι ιστορικά αποδεδειγμένο, ότι η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ συνέβαλλε καθοριστικά στην αποδυνάμωση και, τελικά, στην αποχώρηση των ναζιστικών δυνάμεων.

Όμως οι ναζιστές ιμπεριαλιστές, δεν υποχωρούσαν χωρίς να εκφράσουν την φρικτή απανθρωπιά τους. Μια τέτοια έκφραση ήταν η ένας-προς-εκατό απάντηση στη δολοφονία των δύο ναζί αξιωματικών με την εκτέλεση των 200 ηρώων κομμουνιστών που είχε παραδώσει απευθείας η δικτατορία του Μεταξά στην κατοχική κυβέρνηση, παρά την συλλογική τους βούληση που εξέφρασαν από την πρώτη στιγμή να πολεμήσουν για την υπεράσπιση του τοπου ενάντια στους φασίστες επιδρομείς.

Ογδόντα δύο χρόνια μετά, λοιπόν, οχτώ φωτογραφίες από το Σκοπευτήριο της Καισαριανής βγήκαν από τη σιωπή, όταν εμφανίστηκαν προς πώληση σε δημοπρασία στην πλατφόρμα ebay στις 14 Φεβρουαρίου. Τραβηγμένες από Γερμανό στρατιωτικό εκείνη τη ματωμένη Πρωτομαγιά του 1944, όπως συνήθιζαν οι ναζί δήμιοι να απαθανατίζουν τα εγκλήματά τους, αποτυπώνουν με ανατριχιαστική καθαρότητα τη μάντρα και τα πρόσωπα των μελλοθανάτων λίγο πριν τους σημαδέψουν οι κάννες των ναζί, ως αντίποινα για την αντιστασιακή δράση του λαού και την δολοφονία δύο Γερμανών αξιωματικών από σφαίρες του ΕΛΑΣ.

Υπάρχει κάτι βαθιά αποκαλυπτικό στη στιγμή που ο θύτης αποφασίζει να φωτογραφίσει το έγκλημά του. Δεν πρόκειται απλώς για μια πράξη τεκμηρίωσης· πρόκειται για δήλωση ισχύος. Για επίδειξη κυριαρχίας. Για την πεποίθηση ότι η Ιστορία θα γραφτεί από τον ίδιο — και ότι δεν θα υπάρξει ποτέ λογοδοσία. Η ναζιστική κοσμοθεωρία είχε ήδη αποανθρωποποιήσει τα θύματά της. Οι αντιστασιακοί, οι κομμουνιστές, οι Σλάβοι, οι Εβραίοι, οι αιχμάλωτοι πολέμου θεωρούνταν «υπάνθρωποι». Η εκτέλεσή τους δεν βιωνόταν ως έγκλημα αλλά ως εφαρμογή «τάξης». Όταν ο άλλος δεν αναγνωρίζεται ως άνθρωπος, η βία δεν χρειάζεται να κρυφτεί. Κι όμως, εδώ βρίσκεται η μεγάλη ιστορική ειρωνεία: Αυτό που δημιουργήθηκε ως αναμνηστικό ισχύος, μετατρέπεται σε τεκμήριο ενοχής. Αυτό που φυλάχθηκε σε ιδιωτικό άλμπουμ, γίνεται συλλογική μνήμη. Αυτό που αποτύπωνε την παντοδυναμία του κατακτητή, σήμερα αποτυπώνει την ηθική του ήττα.

Η αξιοπρέπειά τους, η απουσία πανικού, που συνυπάρχει με την αποφασιστικότητα, δεν είναι στοιχεία ηρωικής εξιδανίκευσης. Είναι η απτή απόδειξη ότι το κοινωνικό (η ταξική συνείδηση, η ιδεολογία, η πίστη στην απελευθέρωση) έχει υπερβεί το «φυσικό», το ένστικτο της επιβίωσης. Είναι εικόνες που αποκαλύπτουν το μεγαλείο της ανθρώπινης θέλησης, που κάνει ορατό το αόρατο, που μετατρέπει την αφηρημένη ιδέα σε συγκεκριμένο βλέμμα.

Το γνωρίζαμε από τις μαρτυρίες: πήγαν με το κεφάλι ψηλά, με τις γροθιές υψωμένες, τραγουδώντας για τη Λευτεριά. Οι εικόνες αυτές δεν είναι απλώς ιστορικά ντοκουμέντα· είναι ζωντανή απόδειξη της αλύγιστης στάσης των κομμουνιστών, ως σάρκα από την σάρκα του λαού και της ανικανότητας των χιτλερικών κτηνών να νικήσουν τον ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, μετατρέποντας την ύστατη στιγμή τους σε πράξη αντίστασης και αξιοπρέπειας.

Και αυτή την αλήθεια, κανείς αστός ιστορικός δεν θα καταφέρει ποτέ να σπιλώσει ή να κρύψει. Οι 200 εκτελεσμένοι της Καισαριανής ήταν κομμουνιστές και γι αυτό εκτελέστηκαν. Ήταν εργάτες και συνδικαλιστές. Ήταν, κομμουνιστές στην πλειοψηφία τους μέλη του ΚΚΕ, ενώ 5 ένα αγώνα ήταν τροτσκιστές και 6 αρχειομαρξιστές. Αφιέρωσαν τη ζωή τους στον αγώνα ενάντια στη δικτατορία του Μεταξά και στη ναζιστική κατοχή, πληρώνοντας τη συνειδητή πολιτική, συνδικαλιστική και κομματική τους δράση με φυλακίσεις, διώξεις και τελικά με την ίδια τους τη ζωή. Γιατί η ιστορία δεν είναι ταξικά ουδέτερη, αλλά διαμορφώνεται και δημιουργείται μέσα από την σύγκρουση των τάξεων, των συμφερόντων τους και των φορέων που στην εκάστοτε ιστορική συγκυρία δρούσανε. Τα ονόματα έχουν σημασία. Όπως και στην περίπτωση της Καισαριανής δεν είναι απλά τα πρόσωπα, αλλά το πώς αυτά διαμορφώθηκαν στο καμίνι της ταξικής πάλης.

Οι φωτογραφίες τους δεν αποτελούν αντικείμενα αισθητικής θέασης ή εκμετάλλευσης από εμπόρους και ιδιώτες, αλλά αυθεντικά ιστορικά ντοκουμέντα που αποτυπώνουν μια συλλογική εμπειρία αγώνα, γεννημένη μέσα από την ταξική σύγκρουση. Ως τέτοια, ανήκουν στην ιστορική μνήμη του λαού και ιδιαίτερα στην εργατική τάξη, για την οποία αγωνίστηκαν μέχρι τέλους. Η αξία τους είναι βαθιά ιστορική και παιδαγωγική, καθώς κρατούν ζωντανή τη μνήμη της θυσίας, ενισχύουν τη συνείδηση της ιστορικής συνέχειας, φέρνουν τον λαό και την νεολαία κοντά στην επαναστατική ιστορία και διασφαλίζουν ότι το παράδειγμά τους θα συνεχίσει να φωτίζει, να εμπνέει και να καθοδηγεί τις ανάγκες και τους αγώνες του παρόντος και του μέλλοντος.
Στις φωτογραφίες που βγήκαν στο φως της δημοσιότητας, οι αλύγιστοι κομμουνιστές φαίνεται να προσεγγίζουν το τελευταίο αντίο τους με την συνείδηση τους γεμάτη περηφάνια, το κεφάλι ψηλά και το βλέμμα καθαρό. Ένα βλέμμα, στραμμένο σε έναν άλλο κόσμο, σε μια άλλη θάλασσα, όπου η ανθρωπιά συναντά τον άνθρωπο και η εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο στερεύει. Ένα βλέμμα στραμμένο σε έναν λεύτερο τόπο. Ένα βλέμμα, στο οποίο όλα μοιάζουν ουρανός και γλυκό ψωμί, το φεγγάρι είναι μεθυσμένο και ο ήλιος κόκκινος. Με αυτό το βλέμμα λοιπόν, και το κεφάλι ψηλά, αυτοί οι αδούλωτοι φυλακισμένοι επαναστάτες εκτελέστηκαν από τους Ναζί, ζώντας όμως ήδη 12 ζωές ως άπαρτα βουνά. Κοιτάξανε τον θάνατο στα μάτια, γιατί αγκαλιάσανε την ζωή. Άλλωστε, όπως γράφει και ο Λειβαδίτης «Κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον, είμαστε κιόλας νεκροί.».

Κοιτώντας, τον θάνατο κατάματα, τα στερνά σημειώματα των κομμουνιστών, παρακαταθήκη για αυτούς που έμεναν πίσω να συνεχίσουν την πάλη για την ελευθερία, μας δείχνουνε τον δρόμο. Ο Μήτσος Ρεμπούτσικας, γράφει «Αγαπημένοι μου, ο θάνατός μου δε θα πρέπει να σας λυπήσει, αλλά να σας ατσαλώσει πιο πολύ για την πάλη που διεξάγετε. Σφίξτε τις καρδιές σας και βγείτε παλικάρια απ’ τη νέα δοκιμασία. Έτσι θα μας τιμήσετε καλύτερα. Όταν ο άνθρωπος δίνει τη ζωή του για ανώτερα ιδανικά, δεν πεθαίνει ποτέ. Με πολλή αγάπη. Σας φιλώ Μήτσος ΡΕΜΠΟΥΤΣΙΚΑΣ». Αντίστοιχα, ο Νίκος Μαριακάκης, έγραφε «Καλύτερα να πεθαίνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά, παρά να ζει σκλάβος». Αφιερωμένοι, ψυχή και σώμα στην υπόθεση της Λαϊκής Επανάστασης, της ανεξαρτησίας και της λευτεριάς του τόπου από τους ξένους κατακτητές και τους ντόπιους δυνάστες, οι εκτελεσθέντες ακόμα και πιο μπροστά στις κάννες των όπλων δεν μετάνιωσαν και δεν λύγισαν. Έζησαν και πέθαναν ως κομμουνιστές, έζησαν και πέθαναν ως άνθρωποι!!

Έτσι, το σφαγείο της Καισαριανής μύρισε θυμάρι, ενώ το προηγούμενο βράδυ τα κελιά, από τα γλέντια των μέλοθανατων, μύριζαν κόκκινο ουρανό.

Η εμφάνιση των φωτογραφιών των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής έρχεται σε μια περίοδο καμπής για την ταξική πάλη, κινηματικής ήττας, ιδιώτευσης και «συλλογικής κατάθλιψης», όπου η κυρίαρχη αφήγηση επιμένει πως «τίποτα δεν αλλάζει». Κι όμως, κάθε βλέμμα πάνω τους λειτουργεί σαν σκούντηγμα στη συνείδηση: θυμίζει το μέγεθος της θυσίας, την αξιοπρέπεια και το κόστος του αγώνα απέναντι στον φασισμό, ξαναφέρνοντας στο παρόν τον δρόμο που εκείνοι περπάτησαν. Οι εικόνες τους δεν είναι μόνο ιστορικά ντοκουμέντα, αλλά ζωντανή υπενθύμιση των ιδανικών που μπορούν να νικήσουν ακόμη και τον φόβο του θανάτου — ιδανικών που ανήκουν στον λαό και στους αγώνες του και που, ακόμη και σήμερα, έχουν τη δύναμη να εμπνέουν, να συγκινούν και να διαπαιδαγωγούν στον αγώνα ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον φασισμό. Σήμερα, αποτελούν όπλο μνήμης και αγώνα, φωτίζοντας το νήμα από τις κορυφαίες στιγμές της ταξικής πάλης στον τόπο μας που δεν κόπηκε ποτέ. Αποτελούν εργαλείο για τα οργανωμένα κομμάτια της εργατικής τάξης και του λαού που μαθαίνει από τους αγώνες του, μαθαίνει από τις νίκες και τις ήττες του, μαθαίνει από τους νεκρούς του. Γιατί οι 200 της Καισαριανής δεν ανήκουν στο παρελθόν: στέκονται στην πρώτη γραμμή της ιστορίας, αποδεικνύοντας πως αυτή γράφεται με πάλη ταξική, θυμίζοντας πως η θυσία τους καλεί τις νέες γενιές να συνεχίσουν τον αγώνα ενάντια στην εκμετάλλευση, τον φασισμό και το σύστημα που τα γεννά και τα θρέφει.

Να πιάσουμε το κόκκινο, από το αίμα βαμμένο, νήμα των αγώνων που συνδέει τον αγώνα των καπνεργατών στην Θεσσαλονίκη, τη Δράμα και την Καβάλα μέχρι το ματωμένο Μάη του 36, την Εποποιία του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ την περίοδο 1940-1944, την επαναστατική απόπειρα του ΔΣΕ, τον Αντιδιδακτορικό Αγώνα, τις εξορίες και τις φυλακίσεις κατά την περίοδο της επταετίας, τις μαθητικές και φοιτητικές καταλήψεις ενάντια στο πολυνομοσχέδιο του Κοντογιαννόπουλου και τη δολοφονία του Ν. Τεμπονέρα το 1991, την αντιπολεμική-αντιιμπεριαλισιτκή πάλη ενάντια στον πόλεμο της Γιουγκοσλαβίας το 1990, την εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008, τους αντιφασιστικούς αγώνες ενάντια στους νεοναζί της Χρυσής Αυγής και την δολοφονία του αντιφασίστα Π. Φύσσα το 2013, τους αντιμνημονιακούς αγώνες της περιόδου 2010-2015 μέχρι τους αγώνες αλληλεγγύης στην Παλαιστίνη, και να οργανώσουμε την λαϊκή αυτοάμυνα, σχεδιάζοντας μεθοδικά και υλοποιώντας με πίστη τα απαραίτητα βήματα για την αντεπίθεση της τάξης μας μέχρι την έφοδο στον Ουρανό.

Γιατί, αν κάτι μας διδάσκει η ιστορία, είναι ότι όταν η τάξη μας σηκώνει ανάστημα απέναντι σε αυτούς που της κλέβουν την ζωή, όταν ο λαός οργανώνεται, όταν το αυθόρμητο συναντά το συνειδητό, όταν η σύγκρουση συναντά το δίκιο τότε η αστική εξουσία τρέμει.

Τιμή για πάντα στους 200 κομμουνιστές – Γεια σου Αιματοβαμμένη Καισαριανή!”

.