Σαν σήμερα, 11 Απριλίου 1945, η εξέγερση στο στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ

🔴 Σαν σήμερα, 11 Απριλίου 1945, κρατούμενοι στο ναζιστικό στρατόπεδο συγκέντρωσης του Μπούχενβαλντ εξεγείρονται κατά των ναζί δεσμωτών τους.

Την εξέγερση οργάνωσαν κομμουνιστές κρατούμενοι και αιχμάλωτοι του Κόκκινου Στρατού, που καθ’ όλη την διάρκεια του εγκλεισμού τους δεν έπαψαν να παλεύουν κατά της πιο απάνθρωπης εκδοχής της αστικής ιδεολογίας και εξουσίας, του φασισμού-ναζισμού, με τη συγκρότηση παράνομης οργάνωσης, τη διενέργεια σαμποτάζ στις γραμμές παραγωγής όπου εργάζονταν με καταναγκαστική εργασία, συχνά υπό τη διεύθυνση μονοπωλιακών ομίλων της Γερμανίας, για την παραγωγή στρατιωτικού εξοπλισμού.

Οι ναζιστικές δυνάμεις στα τέλη του 1944 και στις αρχές του 1945 υποχωρώντας στα μεγάλα μέτωπα στην Πολωνία – με την ΕΣΣΔ να προελαύνει – και τα αμερικανικά στρατεύματα να βρίσκονται κοντά οδηγούνται στο να μετακινήσουν κρατούμενους προς αλλά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Η εξασθένηση της φρουράς του στρατοπέδου δίνει την ευκαιρία στους κρατούμενους να εκμεταλλευτούν αυτή την αδυναμία και να εξεγερθούν. Κατά την εξέγερση οι κρατούμενοι αφόπλισαν και έπιασαν αιχμάλωτους πολλούς στρατιώτες των SS και της φρουράς. Οι κρατούμενοι κατάφεραν να φτιάξουν ένα μικρό ασύρματο και να συνδεθούν με την Τρίτη Αμερικανική Στρατιά του Τζορτζ Πάττον και να ζητήσουν βοήθεια. Η Διεθνής Επιτροπή των ανταρτών έλεγχε το στρατόπεδο μέχρι και την έλευση των συμμαχικών δυνάμεων.

📌 Το στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ

Το στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ (Buchenwald, Δάσος με τις οξιές) ήταν ένα ναζιστικό κολαστήριο κοντά στο Έττερμπουργκ (Etterburg, κάστρο του Έττερ) που βρίσκεται κοντά στη Βαϊμάρη της Θουριγγίας στη Γερμανία. Ήταν ένα από τα μεγαλύτερα στρατόπεδα συγκέντρωσης στο γερμανικό έδαφος. Παρόλο που οι πύλες των περισσότερων ναζιστικών στρατοπέδων είχαν την επιγραφή «arbeit macht frei», που σημαίνει «η εργασία απελευθερώνει», στο Μπούχενβαλντ υπήρχε η επιγραφή «jedem das seine», σε ελεύθερη μετάφραση «ο καθένας παίρνει αυτό που του αναλογεί», τοποθετημένη ώστε να διαβάζεται από αυτούς που βρίσκονται μέσα.

Το στρατόπεδο δημιουργήθηκε τον Ιούλιο του 1937 και οι κρατούμενοί του χρησιμοποιούνταν ως εργατικό δυναμικό με καταναγκαστική εργασία σε τοπικά εργοστάσια παραγωγής στρατιωτικού εξοπλισμού.

Για να κτιστούν οι εγκαταστάσεις τα SS υποχρέωσαν τους κρατούμενους να κουβαλούν μεγάλες πέτρες από το λατομείο που υπήρχε στο στρατόπεδο μέσω μιας μεγάλης πέτρινης σκάλας με πολύ στενά σκαλοπάτια. Όσοι κρατούμενοι μετέφεραν μικρές, κατά την άποψη των φρουρών, πέτρες, εκτελούνταν επιτόπου. Αργότερα για την μεταφορά μεγάλων ογκόλιθων υποχρέωναν τους κρατούμενους να ζεύονται κατά δεκάδες σε μεγάλα τετράτροχα κάρα και να τα ρυμουλκούν ως το στρατόπεδο ενώ ταυτόχρονα τραγουδούσαν. Τα ναζιστικά κτήνη αποκαλούσαν τους κρατούμενους αυτούς “τα άλογα που τραγουδούν”…
Όπως συνέβη σε όλα σχεδόν τα Ναζιστικά Στρατόπεδα, ο αριθμός των κρατουμένων σταδιακά αυξήθηκε κατά πολύ: Από 1000 άτομα τον Ιούλιο του 1937 έφθασαν περίπου 5.500 την 1η Σεπτεμβρίου του 1939 και τους 8.400 στο τέλος του ίδιου μήνα. Οι πρώτοι κρατούμενοι ήταν πολιτικοί (και αυτούς αφορούν οι αριθμοί). Το 1938, όμως, ύστερα από την Νύχτα των Κρυστάλλων, η Γκεστάπο έστειλε στο Μπούχενβαλντ περίπου 10.000 συλληφθέντες Εβραίους, τους οποίους περίμενε μια ιδιαίτερα σκληρή μεταχείριση: Περίπου 600 από αυτούς πέθαναν στο διάστημα Νοεμβρίου 1938 – Φεβρουαρίου 1939. Το 1943 οι κρατούμενοι στο Στρατόπεδο είχαν φθάσει τους 37.500 και στο τέλος του 1944 ο αριθμός είχε αυξηθεί σε 63.000, ενώ στα τέλη Μαρτίου του 1945 έφθασε τους 80.000 (στο κύριο Στρατόπεδο). Οι κρατούμενοι σε αυτά απασχολούνταν σε αναγκαστική εργασία, κυρίως σε εργοστάσια πολεμικού εξοπλισμού, αλλά και σε κατασκευές και σε λατομικές εργασίες.

Εκτός από τις μαζικές εκτελέσεις με την έναρξη του 1941 ξεκίνησε η εφαρμογή ενός προγράμματος ιατρικών πειραμάτων σε κρατούμενους. Για το σκοπό αυτό δημιουργήθηκαν στο βόρειο τμήμα του Στρατοπέδου νέα παραπήγματα. Οι κρατούμενοι μολύνονταν με διαφόρους τύπους ιών και θανατηφόρων μικροβίων (κυρίως τύφου) για να μελετηθούν οι αντιδράσεις του οργανισμού και η πιθανή θεραπεία των ασθενειών που προκαλούσαν. Το 1944 ο Δανός Ταγματάρχης των SS Καρλ Βερνέτ άρχισε την εκτέλεση μιας σειράς πειραμάτων με σκοπό την “θεραπεία” της ομοφυλοφιλίας. “Ιατρικά” πειράματα διεξήχθησαν, επίσης, στο “αναρρωτήριο”, όπου εκατοντάδες κρατούμενοι Σοβιετικοί αιχμάλωτοι πολέμου εξοντώθηκαν με ενέσεις (κυρίως φαινόλης).

Συνολικά, στο Μπούχενβαλντ εξοντώθηκαν 56.000 άτομα, ενώ πάνω από 2.000 ήταν οι νεκροί («παράπλευρες απώλειες») από αεροπορικό βομβαρδισμό των Αμερικάνων στις 24/4/1944.

🔴 Μετά την απελευθέρωση

Στις 19 Απρίλη η 1945, λίγο μετά την απελευθέρωσή τους, οι κρατούμενοι που επέζησαν συγκεντρώθηκαν στον χώρο αναφοράς του στρατοπέδου και έδωσαν όρκο να μην σταματήσουν τον αγώνα «μέχρι και ο τελευταίος ένοχος να βρεθεί ενώπιον των δικαστών των εθνών». Και ο όρκος συνέχιζε: «Η καταστροφή του ναζισμού, μέχρι τις ρίζες του, είναι το σύνθημά μας. Η οικοδόμηση ενός νέου κόσμου ειρήνης και ελευθερίας είναι ο στόχος μας».

Το πρώτο σκέλος του παραπάνω αποσπάσματος του όρκου των κρατουμένων δεν δικαιώθηκε ποτέ. Οι δίκες των υπευθύνων για το έγκλημα του Μπούχενβαλντ έγιναν στο Νταχάου από τον αμερικανικό στρατό. Στο σκαμνί έκατσαν μόλις 31 άτομα, από τους οποίους καταδικάστηκαν σε θάνατο 22 και τελικά εκτελέστηκαν μόλις οι 9. Μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ‘50 είχε παραμείνει στη φυλακή μόνο 1. Είναι άλλωστε γνωστό ότι μετά τον πόλεμο, πρώην στελέχη αξιωματικοί των ναζί, όχι απλά δεν τιμωρήθηκαν, αλλά στελέχωσαν τον κρατικό και στρατιωτικό μηχανισμό της καπιταλιστικής Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας, όπως και τους μηχανισμούς του ΝΑΤΟ και της ΕΕ. Το δεύτερο σκέλος του αποσπάσματος που μιλά για την οικοδόμηση ενός «νέου κόσμου» οδήγησε μέχρι και σε καταδικαστικές αποφάσεις από τα δικαστήρια της ΟΔ Γερμανίας για άτομα και οργανώσεις που τον χρησιμοποίησαν. Αντίθετα, ο όρκος του Μπούχενβαλντ αποτέλεσε ορόσημο του σοσιαλιστικού κράτους της Γερμανικής Λαοκρατικής Δημοκρατίας από την ίδρυσή του, το 1949.

Κοντά στο στρατόπεδο υπάρχουν τρεις τεράστιοι λάκκοι, σε καθέναν από τους οποίους σκορπίστηκαν οι στάχτες 3000 νεκρών κρατουμένων προς το τέλος της λειτουργίας του. Αυτό το σημείο επιλέχθηκε από το κράτος της ΓΛΔ για να στηθεί ένα μεγαλοπρεπές μνημείο. Ανάμεσά στους λάκκους φτιάχτηκε ο «Δρόμος των Εθνών», με 18 μεγάλες πλάκες στο πλάι που γράφουν το όνομα κάθε χώρας από την οποία υπήρχαν κρατούμενοι στο Μπούχενβαλντ. Στο τέλος του δρόμου στέκει ο Πύργος της Ελευθερίας επίτηδες ορατός από την πόλη της Βαϊμάρης, της οποίας οι κάτοικοι υποστήριξαν μετά τον πόλεμο ότι «δεν ήξεραν» τι γίνονταν στο στρατόπεδο. Το μνημείο, λοιπόν, στοχεύει στο να τους θυμίζει και το τι έγινε αλλά και ότι όποιος δεν αντιδρά στον πόνο και στην αδικία, γίνεται, άθελα του, συνένοχος. Πριν την οικοδόμηση του μνημείου, στο ίδιο σημείο υπήρχε πύργος αφιερωμένος στον Καγγελάριο Βίσμαρκ. Αυτός κατεδαφίστηκε και στη θέση του χτίστηκε ο καινούριος, στου οποίου την πόρτα αναγράφεται «η καταστροφή το παλιού κόσμου είναι η πόρτα στην ελπίδα του μέλλοντος».

Μπροστά από τον πύργο στέκει ένα εντυπωσιακό γλυπτό του Φριτζ Κρέμερ, για την κατασκευή του οποίου είχε συμβολή και ο μεγάλος κομμουνιστής διανοητής Μπ. Μπρεχτ και το οποίο συμβολίζει τον ιστορικό όρκο που έδωσαν οι κρατούμενοι του Μπούχενβαλντ μετά την αυτοαπελευθέρωσή τους.

✍️ Μενέλαος Λουντέμης – Μπούχενβαλντ
ΩΔΗ ΘΥΜΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΠΕΝΘΙΜΗ

Θάρθω
Να σταθώ ξεσκούφωτος
μπρος στο βωμό της στάχτης σου
να κρατήσω ενός λεπτό σιγή
μπρος σ’ ένα τυραγνισμένο σου λουλούδι

Θάρθω
Μ’ ένα μπουκέτο χλόη
Βρεγμένη απ’ το αίμα της πατρίδας μου
να τ’ αποθέσω πλάι στους σκελετούς σου

Θάρθω
Απεσταλμένος μιας αποικίας σου
Με ξοφλημένη την απόδειξη της νιότης σου
Στιγματισμένος με τριάντα βιβλία
Για να σταθώ προσοχή μπρος στους τόμους σου
Που κάηκαν πριν να γραφούνε

Θάρθω
Με βουλιαγμένα από τις αγρύπνιες μάτια
Να σου πω μιαν άγρια προσευχή
Σαν κι αυτήν που λένε στα γκρεμνά
Οι αητοί που τους σφάξαν τα πουλιά τους
Μπούχενβαλντ… Δεν ήρθα για να κλάψω
Σαράντα χρόνια τα καταπίνω αυτά τα δάκρυα
Ήρθα να πάρω το μαστίγωμα της φρίκης σου
Για να το πάω στους ανθρώπους
Που περπατούν σφυρίζοντας αμέριμνα
Και δεν ακούν το σφύριγμα της οχιάς
Που ξαναζεστάθηκε στον ήλιο

Μπούχενβαλντ. Αυτό είναι το τελευταίο μου βιβλίο
Τ’ άλλα θα τα κάνω φωνή
Που να φτάσει ως την υστερική πρωτεύουσα
Όπου γερουσιαστές ουρλιάζουνε σαν σκύλοι
Και τραπεζίτες αποταμιεύουν το θάνατο
Να τους πω ότι στο «Άσπρο Σπίτι» τους
Κατοικούν πολλοί μαύροι άνθρωποι
Να τους πω ότι η κόρη της Ιλζέ Κωχ*
Παντρεύεται με συμπατριώτη τους
Και ετοιμάζουν τα προικιά τους
Με μαλλιά των κοριτσιών μας
Να τους πω – ότι αυτοί είναι!
Οι «πέραν του ωκεανού» – οι «πέραν του κόσμου»
Που δίνουνε τροφή και άσυλο στο Λύκο
Και του δείχνουνε τη σάρκα των παιδιών μας
Ότι η διαβόητη ελευθερία τους
έγινε η παραμάνα του Φασισμού
που τον θηλάζει με το γάλα της εκδίκησης
και του μαθαίνει να περπατά με το βήμα της χήνας

Μπούχενβαλντ. Δεν ήρθα να γονατίσω
Ήρθα να ορκιστώ
Πως δεν θα σωπάσω – δε θα κοιμηθώ
Όσο υπάρχουν τούτα τα μνημεία
Και προπάντων
Όσο θα υπάρχουν οι άνθρωποι που τάχτισαν.

📷 1. Γλυπτό Μνημείο του του Φριτζ Κρέμερ για το Μπούχενβαλντ
📷 2. και 3. Κρατούμενοι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ
📷 4. Αποστεωμένοι επιζώντες του στρατοπέδου συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ λίγο μετά από την απελευθέρωση του στρατοπέδου.
📷 5. Ίλζε Κοχ, γνωστή ως «Η Σκύλα του Μπούχενβαλντ», σύζυγος του διοικητή του στρατοπέδου Μπούχενβαλντ, έγινε σύμβολο ναζιστικής θηριωδίας.
📷 6. Κρατούμενοι εκτελούν καταναγκαστική εργασία. Στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ, Γερμανία, μεταξύ 1940 και 1945.
📷 7. Κρατούμενοι στο στρατόπεδο συγκέντρωσης Μπούχενβαλντ
📷 8. Ο «Δρόμος των Εθνών», μνημείο